Een kind van vier wil een ijsje. Mama zegt nee. Het kind schreeuwt. Mama zucht. Papa zegt: geef maar, anders houdt het niet op.
Dat kind leert iets. Nee betekent: harder schreeuwen. En het werkt.
Twintig jaar later zit datzelfde kind tegenover een partner. De partner zegt nee. En dan begint het.
Boos worden. De ander de schuld geven. Stil worden. Negeren. Weglopen. Dingen zeggen die pijn doen. Of het klassieke: "Laat maar, doe maar wat je wilt." Met een stem waar ijspegels aan hangen.
Ik zie het zo vaak. Mensen die iets niet krijgen en het persoonlijk maken. Die teleurstelling vertalen naar: jij geeft niet om mij. Jij kiest tegen mij. Jij vindt mij niet belangrijk genoeg.
Terwijl er iets heel anders aan de hand is.
Er is een verschil tussen teleurstelling voelen en teleurstelling laten ontploffen. Dat verschil leer je als je klein bent. Of je leert het niet.
Als kind voel je teleurstelling voor het eerst in je lijf. Je wilt iets en je krijgt het niet. Dat doet pijn. En dan kijk je naar de volwassene naast je. Die laat je zien wat je ermee kunt doen.
Soms wordt je verdriet gezien. Soms wordt het benoemd. "Ik snap dat je dit vervelend vindt. Het is nee en dat mag pijn doen."
En soms niet. Soms wordt je verdriet genegeerd. Of weggelachen. Of gestraft. Of de volwassene geeft toe, omdat jouw verdriet te ongemakkelijk is.
Als je verdriet gezien wordt, leer je: teleurstelling mag er zijn en ik overleef het. Als het genegeerd wordt, leer je iets anders. Teleurstelling is gevaarlijk en ik moet er zo snel mogelijk van af.
Dat neem je mee. Naar je vriendschappen. Naar je werk. En naar je relaties.
In een relatie wordt nee intiem. Je partner zegt nee tegen seks. Nee tegen je plan. Nee tegen iets wat jij heel belangrijk vindt. En als je nooit geleerd hebt dat nee gewoon nee is, dat het pijn mag doen zonder dat het iets over jou zegt, dan ontploft het.
Dan wordt nee een afwijzing. Dan wordt teleurstelling een oorlog. Dan ga je vechten, vluchten of bevriezen. En je partner snapt niet wat er gebeurt. Want die zei alleen maar nee.
Ik geloof dat volwassen liefde begint bij teleurstelling. Bij het moment dat je partner nee zegt en jij die steek voelt. Die teleurstelling. En dat je dan zegt: "Ik vind dit jammer. Ik baal hier echt van. Maar ik snap dat jij nee mag zeggen."
Dat klinkt simpel. Dat is het niet. Want je moet voorbij die eerste golf van boosheid, verdriet of welke andere emotie je dan voelt. Voorbij de stem in je hoofd die zegt: zie je wel, je bent niet belangrijk. Voorbij het kind dat nog steeds schreeuwt om dat ijsje.
Het vraagt iets van je. Het vraagt dat je jezelf even vasthoudt voordat je de ander vastpakt.
De meeste ruzies die ik zie in relaties gaan over iemand die teleurgesteld is en dat niet weet te zeggen zonder de ander aan te vallen. De inhoud doet er niet toe. Het gaat over de teleurstelling eronder. En over het feit dat niemand die persoon ooit heeft geleerd wat je ermee kunt doen.
Je kunt het alsnog leren. Op elke leeftijd. Het begint met voelen wat er is zonder het meteen weg te drukken. Met zeggen: ik ben teleurgesteld, en dat is oké. Met in de kamer blijven als je het liefst wilt wegrennen. Met het gesprek aan gaan in plaats van afkappen, grapjes maken of de ander belachelijk maken.
Het is een van de moedigste dingen die je in een relatie kunt doen. Nee horen zonder eraan kapot te gaan.
“Volwassen liefde begint op het moment dat je partner nee zegt en je in de kamer blijft.” - Dagmar Halfhide