Ik zie dit elke maand wel een keer voorbij komen.
Een vrouw die me vertelt dat haar partner zich terugtrekt zodra het te dichtbij wordt. Of een vrouw die zegt dat zij degene is die altijd initiatief neemt. Vragen of het nog goed zit, terugkomt op een ruzie of discussie die werd afgebroken. Even appt waar hoe laat haar partner thuiskomt. Onbewust is ze altijd bang dat de liefde of de partner wegglipt. Dus zit ze er bovenop.
En dan zit ze tegenover me, soms met tranen, soms met frustratie. En bijna altijd met een soortgelijke zin als deze: "Ik snap niet waarom dit steeds weer zo gaat."
Ik snap het wel. En ik ga je vertellen hoe ik het zie.
Neem Maarten en Debora dit is een fictief stel maar met een herkenbare veervoorkomende relatie dynamiek. Maarten is in het begin van de relatie de perfecte partner. Hij stuurt bloemen. Berichtjes om zeven uur 's ochtends. Ze hebben fijne gesprekken die tot diep in de nacht duren. Hij is erg attent, begripvol en attent. Debora voelt zich gezien en vanaf het eerste moment veilig bij hem. Eindelijk iemand die er echt is. Die praat ook over emoties en wat hij spannend vindt.
Zes maanden later verandert er iets. Maarten belt minder. Reageert later op haar appjes. Hij trekt zich terug. Debora voelt het verschuiven en doet wat ze altijd doet, ze gaat harder proberen, meer vragen aan Maarten, meer bevestiging zoeken bij hem. En Maarten verdwijnt nog verder.
De vermijder en de vastklamper. Woorden die gebruikt worden als label of als verwijt. "Hij is een vermijder." Alsof dat iets verklaart. Alsof je er dan klaar mee bent.
Hier is mijn visie. En die is misschien anders dan je verwacht.
Ik geloof dat de vermijder en de vastklamper precies hetzelfde willen. Allebei willen ze gezien worden. Allebei verlangen ze naar veiligheid en verbinding. Allebei willen ze dat iemand zegt dat ze goed zijn zoals ze zijn en dat hun partner blijft.
Het verschil zit in wat ze geleerd hebben over hoe je dat krijgt.
Maarten groeide waarschijnlijk op in een huis waar er geen ruimte van voor emoties. Waar verdriet werd genegeerd. Waar niemand vroeg hoe hij zich voelde of hoe het met hem ging. Of dat emoties erg heftig waren thuis dat hij er bang van werd. Hij leerde dat als iemand dichtbij komt, dat eng is want dat kent hij niet en daarom voelt dat niet veilig voor hem. Dus doet hij het enige wat hij kent. Hij verdwijnt, in zijn hoofd, in zijn werk, naar vrienden, naar de sportclub, weg van thuis.
Debora groeide op met een vader die er de ene dag was en de andere dag niet. De ene dag was het gezellig en fijn en dan weer opeens was haar vader onbereikbaar. Debora leerde dat liefde onzeker is. Als je het wilt houden, moet je ervoor vechten. Altijd aanwezig zijn, want anders verdwijnt het.
En hier is waar ik anders kijk dan de meeste mensen.
De wereld zegt dat Maarten zich moet openstellen. Debora moet loslaten. Alsof het een kwestie is van even een knop omzetten. Alsof je er met wilskracht uitkomt.
Dat geloof ik niet.
Wat ik zie is dat Maarten en Debora allebei doen wat ze als klein kind geleerd hebben om te overleven. Maarten overleefde door zich terug te trekken. Debora overleefde door zich vast te klampen. Dat zijn manieren die ooit logisch waren en ooit werkten. Manieren die hen beschermden toen dat nodig was en ze niet anders konden.
Het probleem is dat ze nu volwassen zijn en niet beseffen wat ze doen. Bovendien hebben ze een partner die precies het tegenovergestelde geleerd heeft. En dan begint de dans. Debora zoekt toenadering. Maarten zoekt afstand. Hoe harder Debora trekt en haar best doet, hoe verder Maarten gaat en om de last van de relatie niet te hoeven voelen. En hoe verder Maarten gaat, hoe harder Debora trekt.
Ze dansen op elkaars oudste wonden. En allebei voelen ze zich bevestigd in wat ze al wisten. Maarten denkt: zie je wel, als iemand dichtbij komt wordt het te veel. Debora denkt: zie je wel, wat ik ook doen ik ben niet genoeg, ze gaan weg.
En hier is wat ik echt geloof. Wat niemand je vertelt.
De dans stopt alleen als allebei willen aankijken wat aangekeken moet worden. Als allebei bereid zijn om naar zichzelf te kijken en te zeggen: dit is van mij. Dit neem ik mee. Dit wil ik anders doen.
Allebei.
Ik heb het van dichtbij meegemaakt. Ik was Debora. Ik heb gewacht, mijn behoeftes aan de kant gezet totdat ik merkte dat het ten koste ging van mezelf. Ik heb gedaan wat iedereen zegt dat je moet doen: bij jezelf beginnen.
En de ander wilde niet praten. Wilde niet terugkomen op gesprekken. Wilde geen verantwoordelijkheid nemen. Bleef in de slachtofferrol. Legde de schuld terug. Kapte af. Verdween weer.
Dan sta je daar stil. Er gaat van alles door je heen. Een relatie van jaren en jaren is er opgebouwd, maar je staat daar stil. Jij kijkt aan en gaat aan wat van jou is. Terwijl de ander niet kan of wil onderzoeken wat van hem of haar is. En je merkt dat als jij alleen stilstaat er niks verandert doordat de ander in dezelfde richting blijft bewegen die jullie alleen maar verder van elkaar verwijdert.
Als jij verandert, verandert de relatie. Dat is soms waar. Soms kijkt de ander mee en neemt ook verantwoordelijkheid. Dan ontstaat er iets nieuws, verdieping en slaan jullie samen een andere weg in.
Soms ook niet.
Soms zit je in een relatie met iemand die niet wil kijken. Die het eng vindt. Die liever wegloopt dan voelt. Die eerder bereid is om jou te verliezen dan zijn angsten onder ogen te komen. Dan is de eerlijkste vraag die je jezelf kunt stellen: wil ik deze dans blijven dansen met iemand die niet wil stoppen?
Daar is lef voor nodig.
Ik geloof dat een gezonde relatie twee mensen vraagt die allebei willen zien wat ze meenemen. Twee mensen die allebei bereid zijn om het ongemakkelijke gesprek aan te gaan. Die allebei zeggen dat ze het anders willen omdat het zo niet werkt. En die daar ook naar handelen, zodat het niet alleen bij mooie beloftes en woorden blijft.
Als dat er is, kan er iets moois groeien. Iets wat gebouwd is op eerlijkheid, verantwoordelijkheid nemen en kiezen. Kiezen voor elkaar en jullie liefde. Als dat er niet is, is het de hoogste tijd om jezelf die eerlijkste vraag te stellen. Heb jij dat lef?
De vermijder en de vastklamper zijn geen types. Het zijn manieren om met angst om te gaan. En angst kun je leren kennen. Als je dat wilt.
“De dans verandert alleen als beide partners hun eigen muziek durven horen.” - Dagmar Halfhide