Emotioneel loskomen van je ouders: waarom het zo moeilijk is en hoe het toch kan

Emotioneel loskomen van je ouders is een van de moeilijkste dingen die er is. En tegelijk een van de belangrijkste. Want zolang jij onbewust vastzit aan wat je ouders nodig hebben, verwachten of goedkeuren, is er weinig plek voor je eigen leven. En kies je nog steeds niet echt voor jezelf.

Deze blog gaat over emotioneel loskomen van ouders. Over wat het betekent, waarom het zo lastig is, en waarom het iets heel anders is dan de band met je ouders verbreken.

Belangrijk om te weten is, deze blog gaat over emotioneel loskomen. Over de onzichtbare lijntjes die jou als volwassene nog steeds verbinden aan je ouders. Het gaat hier niet over het verliezen van een ouder door overlijden of het verwerken van een sterfgeval. Als je op zoek bent naar steun bij rouw, dan is deze blog niet de juiste plek.

Wat betekent emotioneel loskomen van je ouders?

Emotioneel loskomen betekent dat je als volwassene je eigen keuzes maakt, zonder dat de goedkeuring, verwachtingen of gevoelens van je ouders bepalen wat jij doet.

Het betekent niet dat je het contact verbreekt. Het betekent niet dat je je ouders afwijst of niet meer van ze houdt. Het betekent dat je stopt met leven naar hun verwachtingen en begint met kiezen voor wat jou blij maakt..

In de psychologie wordt dit proces separatie-individuatie genoemd. Het is het proces waarin je je losmaakt van je ouders en je eigen identiteit ontwikkelt. In systemisch werk noemen we het, je eigen plek innemen in het familiesysteem.

Dat klinkt eenvoudig. In de praktijk is het dat niet.

Waarom is het zo moeilijk om los te komen van je ouders?

De band met je ouders is de eerste en diepste band die je kent. Als kind was die band puur overleven. Zonder je ouders was er geen eten, geen warmte, geen veiligheid. Dus leerde je al heel jong wat je moest doen om die band te behouden.

Je paste je aan. Je hield je in. Je deed wat er van je verwacht werd. Je leerde welk gedrag beloond werd met liefde en welk gedrag afwijzing opleverde. Die lessen zitten diep. Zo diep dat je ze als volwassene nog steeds volgt, zonder dat je het doorhebt.

Dat is de kern van onbewuste loyaliteit. Je blijft trouw aan je ouders, aan de familie waar je vandaan komt, zelfs als dat ten koste gaat van jezelf.

→ Lees ook: Loyaliteit naar ouders: hoe slechter de ouders, hoe loyaler het kind

De plek in je hart

Ik gebruik in mijn werk vaak het beeld van het hart met twee kamers. Eén kamer voor jezelf en één kamer voor je ouders.

Als kind zijn je ouders de mensen die je hart vullen. Dat is gezond. Dat is hoe het hoort. Je hebt ze nodig. Ze zijn je wereld. Je hele hart is vervuld van hen.

In de puberteit begint het loskomen. Dat onrustige, opstandige gedrag dat ouders zo lastig vinden, is eigenlijk precies wat er hoort te gebeuren. Je maakt je los. Je gaat ontdekken wie jij bent zonder je ouders. Je maakt plek vrij in je hart voor jezelf. En later voor een partner.

In het meest ideale geval kom je als jongvolwassene op een punt waarop je ouders in de ene kamer van je hart zijn maar dat er ook nog ruimt in die kamer is voor je partner, en er in de andere kamer plek is voor jezelf. Alles heeft een eigen plek.

In de praktijk zie ik iets anders.

Bij veel vrouwen is dat loskomen nooit echt gebeurd. Een van de ouders, of soms allebei, zit nog steeds in beide kamers. Er is nauwelijks plek voor een partner. En al helemaal weinig plek voor jezelf.

Dat uit zich op allerlei manieren. Je kiest een partner die op je vader lijkt. Je voelt je verscheurd tussen je moeder en je partner. Je stelt de wensen van je ouders boven die van jezelf. Of je stelt de wensen van je ouders boven die van je partner, ook op je veertigste of vijftigste. Je voelt je schuldig als je iets anders kiest dan wat zij zouden willen.

En dan vraag je je af waarom je relatie niet goed loopt. Waarom je partner zich buitengesloten voelt. Waarom jij je zo verdeeld voelt.

De vraag is:

• Hoeveel van je hart is nog vervuld van je ouders?
• Hoeveel plek is er voor jou?
• En hoeveel plek is er voor je partner?

Loskomen van je ouders op latere leeftijd

Veel vrouwen die bij mij komen zijn  40 jaar en ouder. De oudste vrouw die ik heb begeleid was 79 jaar. Ze zijn al jaren volwassen. Ze hebben een eigen gezin, een baan, een heel leven opgebouwd. En toch voelen ze zich onbewust nog steeds als dat kleine kind van toen.

Dat laat zien hoe krachtig die onbewuste loyaliteit is.

Op latere leeftijd wordt het loskomen soms extra zichtbaar. De kinderen groeien op of gaan het huis uit. Je krijgt meer tijd voor jezelf, het is stliier in huis. En in die stilte hoor je ineens de vragen die je al die jaren hebt weggestopt.

• Wie ben ik eigenlijk los van mijn rol als moeder, partner, dochter?
• Wat wil ík met mijn leven?
• Waarom doe ik nog steeds dingen waarvan ik diep vanbinnen weet dat ze niet bij me passen?

Die vragen zijn signalen dat er iets in jou aandacht vraagt. Iets dat al lang wacht.

Het mooie aan loskomen op latere leeftijd is dat je nu iets hebt wat je als tiener niet had: levenservaring, overzicht en de moed om te kijken naar wat er onder de oppervlakte leeft.

Emotioneel loskomen van je moeder

De band met je moeder is voor veel vrouwen de meest beladen band die er is. Dat maakt loskomen van je moeder ook het moeilijkst.

Je moeder is de eerste persoon met wie je verbonden was. Letterlijk, want in haar buik was je één met haar. Na je geboorte begon de scheiding, fysiek. Bij de emotionele scheiding duurt dat scheiden en het loskomen veel langer. Soms een heel leven.

Wat ik vaak zie bij vrouwen die bij mij een familieopstelling doen:

• Ze voelen zich verantwoordelijk voor het geluk van hun moeder.
• Ze voelen zich schuldig als ze iets anders kiezen dan wat hun moeder wil.
• Ze durven hun moeder niet teleur te stellen, zelfs als dat betekent dat ze zichzelf tekortdoen.
• Ze beschermen hun moeder, soms al vanaf hun kindertijd.

In de blog 'Loyaliteit naar ouders' schreef ik al over het verschil tussen moederliefde en moederverering. Moederliefde laat los. Moederverering vraagt dat jij jezelf kleiner maakt.

Als jij je moeder nog steeds op een voetstuk plaatst, als je haar gevoelens zwaarder laat wegen dan die van jezelf, als je haar pijn op je neemt alsof het de jouwe is, dan ben je emotioneel nog niet losgekomen.

Dat is geen verwijt. Het is een uitnodiging om te kijken naar wat er speelt.

Emotioneel loskomen van je vader

Over het loskomen van je vader wordt minder gesproken. Toch is die band minstens zo bepalend.

Bij veel vrouwen zie ik dat de vader degene was die emotioneel afwezig was. Die er fysiek wel was, en tegelijk onbereikbaar. Die hard werkte, weinig zei, zijn gevoelens voor zich hield.

Als kind leerde je dan, liefde is iets wat je moet verdienen. Aandacht krijg je als je presteert. En je eigen gevoel telt minder dan de dat van anderen.

Dat neem je mee naar je volwassen relaties.

• Je kiest partners die net zo onbereikbaar zijn als je vader was.
• Je blijft geven in de hoop op erkenning die niet komt.
• Je voelt je onzichtbaar, zonder precies te weten waarom.

Loskomen van je vader betekent zien dat je als kind iets hebt gemist. Dat je dat gemis hebt gecompenseerd. En dat je nu mag stoppen met compenseren.

In mijn eigen leven heb ik dit ook ervaren. Ik was onbewust loyaal aan mijn overleden vader. Dat uitte zich in een ongeplaatst gevoel van heimwee dat niet van mij was. Pas toen ik dat zag en me losmaakte van die loyaliteit, voelde ik me vrij om mijn eigen keuzes te maken.

Loskomen van de verwachtingen van je ouders

Soms gaat loskomen niet over emotionele verstrikkingen. Soms gaat het over verwachtingen die al generaties meegaan.

Je vader was bakker. Zijn vader was bakker. En zijn vader daarvoor ook. Er wordt van jou verwacht dat jij de zaak overneemt. Of je wordt arts omdat je ouders dat altijd hebben gewild. Of je blijft in hetzelfde dorp wonen omdat weggaan voelt als verraad.

Als dat pad goed voelt, is er niets aan de hand. Dan kies je het met volle overtuiging.

Het wordt anders als je voelt dat die verwachting als een last op je schouders ligt. Als je 's nachts wakker ligt omdat je weet dat je iets anders wilt, en het toch niet durft. Als je het gevoel hebt dat je je ouders teleurstelt als je je eigen weg kiest.

Dan zit je vast in de loyaliteit aan het familiesysteem. En die loyaliteit is vaak zo vanzelfsprekend dat je niet eens doorhebt dat het loyaliteit is. Je denkt, zo ben ik nu eenmaal. Zo hoort het.

Tot je gaat kijken. Tot je ziet dat het niet jouw keuze is. Dat het een keuze is die al lang voor jou gemaakt werd.

Hoe noem je het als je je losmaakt van je ouders?

In de psychologie heet het separatie-individuatie: het proces waarin je je losmaakt van je ouders en je eigen identiteit vormt. Dit begint in de puberteit en loopt door tot in je volwassenheid.

In systemisch werk kijken we er anders naar. Loskomen is niet alleen een persoonlijk proces. Het is iets wat het hele familiesysteem beïnvloedt. Als jij je loyaliteit verschuift, voelt het systeem dat.

Dat maakt het spannend. Want loskomen van je ouders betekent dat je ontrouw wordt aan het familiesysteem zoals het altijd was. Dat vraagt wat van je. En het vraagt wat van je familie.

In het begin voelt het als opschudden. Zoals sneeuwvlokjes die opgeschud worden in een sneeuwbol. Alles dwarrelt rond. Dat voelt onrustig, onzeker, soms beangstigend. Veel vrouwen stoppen op dat punt, omdat het ongemak te groot wordt.

Wat ik steeds zie en wat jij ook weet is dat de sneeuwvlokjes  altijd weer neer dwarrelen. Het familiesysteem vindt een nieuw evenwicht. Net zoals het ooit een evenwicht vond toen jij als kind die loyaliteit op je nam.

Het gaat hier niet om de rol die je speelt. Het gaat om de loyaliteit die verschuift. En die verschuiving betekent niet dat je niet meer van je ouders houdt. Het betekent dat je ook loyaal bent aan jezelf.

Hoe kun je emotioneel loskomen van je ouders?

Loskomen begint met zien. Zien wat er speelt. Zien welke rol jij hebt ingenomen in je familie. Zien welke loyaliteit je nog steeds voelt. Zien wat van jou is en wat niet.

Dat klinkt simpel. Toch is het voor de meeste vrouwen het moeilijkste deel. Want je ziet pas wat je altijd als normaal hebt ervaren als iemand je helpt om het van een afstand te bekijken. Wat helpt:

Onderzoek welke overtuigingen van je ouders komen

• Wat geloof jij over relaties, over geld, over succes, over liefde?
• En waar heb je dat geleerd?

Veel overtuigingen die je voor waarheid houdt, zijn aangeleerde lessen uit je gezin van herkomst.

Merk op waar je je schuldig voelt

Schuldgevoel is vaak een signaal van loyaliteit. Als je je schuldig voelt als je je grenzen aan geeft, als je kiest voor jezelf, als je afwijkt van wat je ouders verwachten, dan is er onbewuste loyaliteit aan het werk.

Geef terug wat niet van jou is

Dit is een kernprincipe in systemisch werk. Je geeft terug wat je als kind op je hebt genomen en wat niet bij jou hoort. De zorgen van je moeder. De verwachtingen van je vader. De last van generaties voor jou.

Neem je eigen plek in

Dat betekent, sta op de plek van volwassen dochter. Niet op de plek van verzorger, bemiddelaar of redder. Niet op de plek van het kind dat nog steeds goedkeuring zoekt. Op de plek van een volwassen vrouw die haar eigen keuzes mag maken.

Een familieopstelling kan hierbij helpen. Het maakt zichtbaar welke plek jij inneemt in je familiesysteem, welke loyaliteit er speelt en wat je mag loslaten. Je ervaart het in je lijf, niet alleen in je hoofd. En dat maakt het verschil tussen weten en voelen.

Ouders bepalen mijn leven: wanneer loyaliteit verstikt

Soms zeggen vrouwen het letterlijk: "Mijn ouders bepalen mijn leven." Ze zijn 40+jaar en voelen zich nog steeds het kind dat toestemming vraagt. Voor hun baan, hun partner, hun keuzes.

Dat is het gevolg van een familiesysteem waarin jij geleerd hebt dat de band met je ouders alleen behouden blijft als je doet wat zij willen.

In een gezond familiesysteem groeit een kind op, maakt zich los en wordt een zelfstandig volwassene. De ouders laten los. Het kind neemt zijn eigen plek in. Er is liefde en verbinding, zonder verstrikking.

In veel families is dat loslaatproces nooit volledig gebeurd. De ouder houdt vast. Of het kind durft niet los te laten. Of beide.

De uitweg is niet vechten tegen je ouders. De uitweg is zien hoe het familiesysteem in elkaar zit. Zien welke plek jij inneemt. En dan kiezen, wil ik hier blijven staan, of neem ik mijn eigen plek in?

Ruzie met ouders op latere leeftijd

Veel vrouwen die worstelen met loskomen, ervaren op een gegeven moment wrijving met hun ouders. Ze worden boos. Ze trekken zich terug. Ze lopen weg uit een gesprek. Of ze ontploffen bij het zoveelste telefoontje waarin hun moeder zegt hoe ze het moeten doen.

Die boosheid is een signaal. Het is de boosheid van iemand die zich al jaren aanpast en voelt dat het genoeg is. Het is een gezond signaal, ook al voelt het niet zo.

Toch lost ruzie nooit iets op. Want ruzie is vaak een manier om afstand te nemen zonder echt los te komen. Je bent dan nog steeds bezig met je ouders. Alleen nu in de vorm van botsing in plaats van aanpassing.

Echt loskomen is anders. Het is niet voor of tegen je ouders. Het is voor jezelf. Vanuit rust, vanuit overzicht, vanuit de keuze om je eigen leven te leiden.

Vragen die vrouwen mij stellen

Hoe vaak moet je met je ouders contact hebben? Wat is normaal?

Er is geen normaal. Er is wat goed voelt voor jou. Als je merkt dat je je schuldig voelt als je een keer niet belt, of dat je je verplicht voelt om elke week langs te gaan, dan is de vraag niet hoe vaak normaal is. De vraag is, kies jij bewust, of reageert de loyaliteit?

Ik voel me teleurgesteld in mijn ouders. Is dat normaal?

Ja. Op het moment dat je gaat zien wat je gemist hebt als kind, komt er vaak verdriet en teleurstelling. Dat is een teken dat je eerlijk naar jezelf en je geschiedenis kijkt. Het betekent niet dat je ouders slechte mensen zijn. Het betekent dat jij onder ogen durft te komen wat er was en wat er niet was.

Kan ik loskomen zonder dat mijn ouders het merken?

Ja. Loskomen is in de eerste plaats een innerlijk proces. Het begint bij jou. Bij hoe jij in de relatie staat. Als jij je plek verandert, verandert de wisselwerking vanzelf. Soms merken ouders het. Soms niet. Dat hoeft ook niet jouw zorg te zijn.

Ik wil loskomen, en ik wil de relatie met mijn ouders niet kwijtraken.

Dat hoeft ook niet. Loskomen is niet verbreken. Het is je van binnen vrij maken. Je kunt van je ouders houden en tegelijk je eigen leven leiden. Je kunt ze in je hart houden en toch je eigen keuzes maken. Sterker nog: pas als je emotioneel loskomt, kun je met je ouders verbonden als volwassene zonder jezelf te verliezen. Vanuit gelijkwaardigheid in plaats van vanuit afhankelijkheid.

Kan ik ook te betrokken zijn bij mijn volwassen kinderen?

Ja. Loskomen werkt twee kanten op. Net zoals jij als kind je ouders in je hart had, hebben jouw kinderen jou in hun hart. Zolang zij klein zijn, is dat precies goed. Zij hebben jou nodig.

Zodra je kinderen volwassen worden, verandert dat. Dan mogen zij hun eigen plek innemen. En mag jij loslaten. Dat betekent niet dat je minder van ze houdt. Het betekent dat je ze hun eigen fouten laat maken, hun eigen leven laat leiden, en dat je stopt met de behoefte om het voor hen op te lossen.

Soms zit er iets systemisch onder. Als je merkt dat je je kinderen niet kunt loslaten, kan het zijn dat jij als kind ook nooit echt bent losgelaten. Dan herhaal je onbewust wat je zelf hebt meegemaakt.

Geldt loskomen ook voor je familie als geheel?

Ja. Loskomen hoeft niet alleen over je ouders te gaan. Het kan ook gaan over je broers, zussen, of de familiecultuur als geheel. Over de ongeschreven regels waar iedereen zich aan houdt. Over verwachtingen die niemand uitspreekt en toch iedereen voelt.

Als jij merkt dat je in familiebijeenkomsten terugvalt in oud gedrag, als je je klein maakt bij je zus of altijd de bemiddelaar bent tussen je broers, dan speelt er loyaliteit aan het systeem als geheel. Loskomen betekent dan: je eigen plek innemen, ook als dat betekent dat je anders in de familie staat dan voorheen.

Samenvatting

Emotioneel loskomen van je ouders is een proces waarin je als volwassene je eigen plek inneemt. Waarin je stopt met leven naar de verwachtingen van je ouders en begint met kiezen voor jezelf.

Het is moeilijk omdat de band met je ouders de eerste en diepste is die je kent. Omdat loyaliteit aan het familiesysteem sterker is dan je verstand. Omdat je als kind hebt geleerd dat aanpassen veilig is.

Op latere leeftijd wordt de behoefte om los te komen vaak sterker. Je voelt dat er plek mag komen voor jou. Dat je hart niet alleen gevuld hoeft te zijn met wat je ouders nodig hebben.

Een familieopstelling kan helpen om te zien welke plek je inneemt en wat je mag loslaten.

En het mooie is: op het moment dat jij je eigen plek inneemt, verandert alles om je heen mee.

→ Lees ook: Jezelf verliezen in relaties: waarom je ongemerkt een marionet werd

Roept dit iets bij je op?

Als je dit leest en je voelt herkenning, dan weet je genoeg. Je hoeft niet alles te begrijpen. Je hoeft niet precies te weten waar het vandaan komt. Je hoeft alleen te voelen dat er iets op gang komt.

Ik ben Dagmar Halfhide, systemisch begeleider. Ik werk met vrouwen die zichzelf kwijt zijn geraakt in relaties. Vrouwen die voelen dat ze nog steeds vastzitten aan wat ze van thuis hebben meegekregen.

Wil je ontdekken hoe jouw verleden je relaties van nu beïnvloedt?

→ Download dan mijn e-book *Waarom jouw verleden nog steeds je relaties stuurt*.

Wil je hier een keer over sparren?

Plan een vrijblijvende Fierce Call, dan kijken we samen of ik je verder kan helpen.

→ Plan een Fierce Call

Soms verandert je leven niet omdat je iets nieuws leert, maar omdat je eindelijk ziet wat er al die tijd speelde. - Dagmar Halfhide, Systemisch begeleider