Waarom voelt het onveilig als ik iets niet onder controle heb

Als jij de touwtjes in handen hebt, is alles goed., want alles loopt en alles is geregeld. En alles is dus onder controle. Tenminste, zo voelt het. Want zodra je de controle verliest, begint het. De onrust. De spanning. Het gevoel dat alles uit elkaar kan vallen.

Dat gevoel van onveiligheid bij loslaten is zo sterk dat je het zelfs in je lichaam voelt. Je maag trekt samen. Je gedachten gaan alle kanten op. Je handen willen iets vastpakken om iets te doen. En in je hoofd zit de gedachte, als ik het niet regel, dan gaat het fout.

Ik ben Dagmar Halfhide, systemisch begeleider en oprichter van de community FierceLadies. Ik begeleid vrouwen die zichzelf verliezen in hun relaties. In dit artikel laat ik je zien waarom controle en veiligheid bij jou verstrengeld zijn geraakt. En waar dat begon.

Waarom deze vraag zo herkenbaar is

De behoefte aan controle wordt bijna nooit als probleem gezien. Integendeel. In onze samenleving wordt het gewaardeerd. Je bent georganiseerd. Betrouwbaar. Iemand die de boel op orde houdt.

De keerzijde is onzichtbaar. De spanning die je voelt als iets niet volgens plan gaat. De angst die opkomt als iemand anders het overneemt. Het onvermogen om te vertrouwen dat het ook zonder jou goed komt. Niemand ziet wat het je kost, omdat het er uitziet alsof je alles moeiteloos doet.

Hoe ik naar controle kijk vanuit systemisch perspectief

De behoefte aan controle is een aangeleerde strategie. In je gezin waarin je bent opgegroeid (je gezin van herkomst) was er onzekerheid. Misschien was een van je ouders onvoorspelbaar. Misschien was er spanning die op elk moment kon oplaaien. Misschien was er chaos die niemand beheersde.

In die situatie leerde je als kind,  als ik het in de hand houd, is het veilig. Controle werd je houvast. Je manier om te overleven in een omgeving die onvoorspelbaar was.

Die strategie was slim. Die strategie werkte. Als kind was het de beste oplossing die je had. Het probleem is dat die strategie nu nog steeds actief is:

• in elke relatie
• op elke plek
• bij elk probleem dat zich aandient.

Je lichaam kent geen verschil tussen de onzekerheid van toen en de onzekerheid van nu.

Waarom loslaten voelt als gevaar

Loslaten voelt onveilig omdat je lichaam loslaten koppelt aan gevaar. In je gezin van herkomst, leerde je dat loslaten gevolgen had. Als jij het niet regelde, escaleerde het. Als jij het niet in de hand hield, ging het mis.

Die koppeling zit in je zenuwstelsel. Het is een lichamelijke reactie. Je lichaam slaat alarm zodra je probeert los te laten, omdat het dat heeft geleerd. Er is namelijk geen   gevaar.

Dat alarm gaat af bij kleine dingen.

• Als je partner de vaatwasser anders inruimt.
• Als je vriendin een beslissing neemt waar je het niet mee eens bent.
• Als een collega iets overneemt.

Elke keer gaat je zenuwstelsel in de overlevingsstand. En elke keer grijp je in, omdat het veiliger voelt dan loslaten.

Hoe controle je relaties beinvloedt

In je relatie uit controle zich in vooruitdenken voor de ander. In regelen wat de ander zelf zou kunnen doen. In checken of alles goed gaat. In het niet kunnen verdragen dat de ander het anders doet dan jij het zou doen.

De ander voelt die controle. Soms als zorg. Soms als druk. Soms als wantrouwen. En langzaam ontstaat er afstand. Niet omdat je het verkeerd bedoelt, maar omdat de ander geen ruimte voelt om:

• om zelf te bewegen
• om fouten te maken
• om een eigen weg te kiezen.

Het verschil tussen overzicht houden en controle uitoefenen

Overzicht houden is een vaardigheid. Het helpt je om te organiseren, te plannen, vooruit te denken. Controle uitoefenen is een drang. Het dwingt je om alles vast te houden. Om niets los te laten. Om te voorkomen dat het misgaat.

Het verschil zit in de spanning die je voelt. Bij overzicht is er rust. Bij controle is er angst. Die angst is het signaal. Het vertelt je dat er onder de controle een overtuiging zit die ouder is dan de situatie waarin je je nu bevindt.

Wat de angst je vertelt over je verleden

De angst die opkomt bij loslaten is geen angst over nu. Het is een angst die al bestond voor je huidige relatie begon. Het is de angst van het kind dat leerde dat onzekerheid gevaarlijk was. Dat loslaten gevolgen had. Dat controle de enige manier was om veilig te zijn.

Die angst is echt. En tegelijk is het een echo. Een echo uit een tijd die voorbij is. Je leeft niet meer in dat gezin. Je bent niet meer dat kind. En toch reageert je lichaam alsof dat wel zo is.

Loslaten is veilig. Dat leer je door het te doen. Keer op keer. In kleine stappen. Door te merken dat het niet instort als je de touwtjes even loslaat.

Uitputting door alles willen beheersen

Controle kost energie. Elke dag. Elk moment. Het scannen. Het vooruitdenken. Het bijsturen. Het zorgen ervoor dat alles loopt. Niemand ziet wat het met jou doet, omdat het er voor anderen uitziet als betrokkenheid. Voor jou voelt het als een motor die nooit stopt.

Die uitputting is het signaal dat de controle niet meer van jou is. Het is het oude patroon dat stuurt. En het oude patroon kent geen pauzeknop. Het kent alleen aan, totdat je lichaam het overneemt en je dwingt om te stoppen.

Als je twijfelt of dit bij jou speelt

Misschien denk je, ik ben gewoon graag georganiseerd. Hieronder twee gedachten die het waard zijn om eerlijk naar te kijken.

Ik houd gewoon van structuur

Dat kan, en structuur is prima. De vraag is wat er gebeurt als de structuur wegvalt. Als iemand anders het anders doet. Als het niet gaat zoals jij het had bedacht. Voel je irritatie? Angst? Onrust? Dan is het geen voorkeur. Dan is het een behoefte die dieper zit.

Als ik het loslaat, gaat het mis

Die overtuiging houd je gevangen. Vraag jezelf eens af hoe vaak het echt is misgegaan toen je het losliet. En als het al eens misging, was het onherstelbaar? Of was het gewoon anders dan je had gewild?

Als systemisch begeleider help ik vrouwen om de oorsprong van hun controle te zien. Begrijpen waar het begon. En van daaruit leren dat loslaten geen gevaar is. Dat het veilig is. En dat het kan.

Wil je ontdekken wat er bij jou speelt?

Download het e-book Wanneer je verleden je relaties nog steeds stuurt.

>> Download het e-book (€14,44)

Kort samengevat: controle en veiligheid

De behoefte aan controle is een aangeleerde strategie uit je gezin van herkomst. Controle en veiligheid zijn bij jou verstrengeld geraakt. Loslaten voelt onveilig omdat je lichaam het koppelt aan gevaar. Die koppeling is oud. Loslaten is veilig. Dat leer je door het te doen.

Dit artikel is geschreven door Dagmar Halfhide, systemisch begeleider en oprichter van de community FierceLadies. Sluit je aan bij FierceLadies en ontdek hoe je gezonde relaties opbouwt zonder jezelf te verliezen.

Soms verandert je leven niet omdat je iets nieuws leert, maar omdat je eindelijk ziet wat er al die tijd speelde. - Dagmar Halfhide

Ik wens je een liefdevolle dag!

Dagmar Halfhide

Systemisch begeleider