Waarom voel ik me verantwoordelijk voor de sfeer in mijn relatie?

De sfeer is gespannen in je relatie en zonder dat iemand iets heeft gezegd, weet jij al dat het jouw taak is om dat op te lossen.

Misschien maak je een grapje om de lucht te klaren. Misschien pas je je toon aan, je onderwerp, je houding. Misschien zeg je sorry voor iets wat jij niet hebt gedaan. Zolang de sfeer maar beter wordt.

Ik ben Dagmar Halfhide, systemisch begeleider. In dit artikel leg ik je uit waarom jij je verantwoordelijk voelt voor de sfeer in je relatie en wat er werkelijk onder dat gevoel zit.

Waarom je verantwoordelijk voelen voor de sfeer je zo uitput

Je verantwoordelijk voelen voor de sfeer is een van de meest vermoeiende vormen van jezelf wegcijferen, omdat je constant aan staat. Je scant de ruimte. Je leest gezichten. Je voelt de temperatuur in een gesprek al voordat iemand iets heeft gezegd.

Anderen vinden je waarschijnlijk sociaal en zorgzaam, alleen jij weet:

• hoe zwaar het is, om steeds maar alert te zijn
• hoe het is om het gevoel te hebben dat als jij even niet oplet, er iets misgaat
• dat de sfeer jouw verantwoordelijkheid is en jouw fout als het misgaat

Die last op je schouders dragen is zwaar. En weet je wat, die last is niet van jou!

Waar verantwoordelijkheid voor de sfeer vandaan komt

De meeste mensen hebben geleerd dat als iemand zich verantwoordelijk voelt voor de sfeer vdie persoon dan erg zorgzaam is en dat doet uit liefde. Of omdat die persoon graag wil dat alles goed gaat. Voor een deel klopt het en gebeurt het ook uit liefde. En toch zit er nog een laag onder die het onderzoeken waard is.

In systemisch werk noemen we dit hyperafstemming. Bij hyperafstemming is iemand steeds bezig om de omgeving te scannen en houd je steeds in de gaten hoe iemand zich voelt en merk je het direct als emoties bij de ander veranderen.

Die alertheid heb je aangeleerd.

Als je in een onvoorspelbare omgeving bent opgegroeid, was het als kind slim om signalen te leren lezen, spanning voelen aankomen en de rust te bewaren voordat het uit de hand liep.

Dat was een slimme overlevingsstrategie. En die manier van reageren neem je mee naar je volwassen relaties. Je lichaam kent dit patroon en blijft doen wat vroeger hielp.

→ Lees ook: Jezelf verliezen in relaties: waarom je ongemerkt een marionet werd

Is het verkeerd om de sfeer fijn te willen houden?

Nee. Aandacht hebben voor de stemming van een ander is een mooie eigenschap. Het wordt een automatisme als jij altijd degene bent die bijstuurt, sust en verantwoordelijkheid neemt voor iets wat van twee mensen is. Het onderscheid zit in wie er altijd de last op zich neemt.

Hoe stop ik met die constante alert zijn in mijn relatie?

Niet door het uit te zetten. Hyperafstemming zet je niet uit met een beslissing. Je leert het langzaam afleren door te oefenen met niet direct ingrijpen als de sfeer spannend wordt. Door de ongemakkelijkheid even te laten bestaan. Door te zien dat de wereld niet instort als jij het niet oplost.

Wat als mijn partner verwacht dat ik de sfeer bewaak?

Dan is dat een verwachting die de moeite waard is om samen te onderzoeken. Een relatie waarin een persoon altijd de sfeer bewaart en de ander dat als vanzelfsprekend beschouwt, is een relatie uit balans. Dat gesprek is ongemakkelijk. Het is ook noodzakelijk.

→ Lees ook: Waarom pas ik me altijd aan, zelfs als ik dat niet wil? 

Het verschil tussen zorgzaam zijn en waakzaam zijn in relaties

Zorgzaam zijn is warm en komt vanuit keuze. Waakzaam zijn is gespannen en komt vanuit angst. Van de buitenwerlend kunnen ze hetzelfde eruitzien. Toch voelen ze voor jou heel anders. Zorgzaam zijn geeft je energie. Waakzaam zijn kost je energie en het kan je zelf uitputten als je altijd alert bent.

En dan het verschil met verantwoordelijkheid nemen. Je verantwoordelijk voelen voor iets of iemand is een gevoel dat je hebt. Verantwoordelijkheid nemen is een keuze die jij maakt.

Als jij je verantwoordelijk voelt voor de sfeer, betekent dat niet dat die verantwoordelijkheid van jou is. Leren onderscheiden wat jij voelt en wat werkelijk van jou is, dat is een van de meest bevrijdende dingen die je kunt doen, want niet alles is jouw verantwoordelijkheid.

Wat als je denkt: als ik het niet doe, doet niemand het?

Dat klopt misschien. Maar vraag jezelf af waarom dat zo is. Denk je dat omdat de ander het niet kan? Of omdat de ander nooit heeft  geleerd om het te doen, dus doe jij het maar?

Jouw aangeleerde gedrag van verantwoordelijk zijn voor de sfeer, zorgt ervoor dat de ander niet hoeft te veranderen. Doordat jij het steeds oplost, krijgt de ander geen kans om het zelf te leren en blijft de ander afhankelijk. Zo houdt jouw gedrag het patroon tussen jullie in stand.

Nog een gedachte die ik vaak hoor: 'Ik ben nu eenmaal gevoelig voor sfeer.' Gevoelig zijn voor sfeer is een gave, de kans is groot dat je hoogsensitief bent. Verantwoordelijkheid voor die sfeer op je nemen is iets anders. Je kunt de sfeer aanvoelen zonder je er verantwoordelijk voor te maken. Je mag voelen wat er speelt. De kunst is om het bij voelen te laten en te leren dat jij het niet hoeft op te lossen.

→ Lees ook: Waarom vind ik het zo moeilijk om mijn eigen behoeftes serieus te nemen?

Wat er verandert als je je verantwoordelijkheid voor de sfeer loslaat

Dan kun je  spanning in de kamer of tussen jullie voelen zonder het meteen te willen oplossen.. Je grijpt niet meer meteen in als je spanning voelt. Je wacht af wat er volgt.

• Je maakt geen grapje om de sfeer te redden.
• Je verandert niet van onderwerp.
• Je stelt niet direct de ander gerust.

Daardoor gaat er iets veranderen. Je mag erop vertrouwen dat jij niet in je eentjeverantwoordelijk bent voor wat er gebeurt. Als een gesprek heftig wordt, zijn jullie daar allebei verantwoordelijkheid voor.  En als er ruzie ontstaat, hoef jij dat niet alleen te voorkomen of op te lossen. Zo geef je de ander ook de kans om zelf om te gaan met zijn gevoelens en reactie.

Dat voelt in het begin ongemakkelijk. Het maakt je relatie eerlijker en gelijkwaardiger.

De sfeer in je relatie is van twee mensen

Je verantwoordelijk voelen voor de sfeer in je relatie is geen liefde. Het is oud gedrag dat ooit veiligheid gaf in een omgeving die onvoorspelbaar was. Dat gedrag heeft zijn functie gehad. De sfeer in een relatie is van twee mensen. Jij hoeft hem niet alleen te bewaken.

Wil je ontdekken hoe dit bij jou werkt?

Download het e-book 'Waarom je verleden je huidige relaties nog steeds stuurt.'

→ Download het e-book

Kort samengevat: verantwoordelijkheid voor de sfeer in relaties

Je verantwoordelijk voelen voor de sfeer in een relatie is een vorm van hyperafstemming die je hebt aangeleerd in een omgeving waar alertheid veiligheid betekende. Het heeft niets te maken met zorgzaam zijn. Het is aangeleerd. gedrag dat je uitput en waardoor je relaties ongelijkwaardig worden en uit balans raken. De eerste stap is leren voelen wat van jou is en wat niet.

Dit artikel is geschreven door Dagmar Halfhide, systemisch begeleider en oprichter van Fierce Free. Sluit je aan bij FierceLadies en ontdek hoe je gezonde relaties opbouwt zonder jezelf te verliezen.

Soms verandert je leven niet omdat je iets nieuws leert, maar omdat je eindelijk ziet wat er al die tijd speelde. - Dagmar Halfhide

Ik wens je een liefdevolle dag!

Dagmar Halfhide

Systemisch begeleider