Waarom blijf ik mezelf aanpassen terwijl ik weet dat het me niet gelukkig maakt?

Weten en doen, dat zijn twee verschillende dingen. Je weet dat je je aanpast. Je ziet het en toch gaat het steeds opnieuw zo.

Ik ben Dagmar Halfhide, systemisch begeleider. In dit artikel leg ik je uit waarom weten niet genoeg is om te veranderen en wat er werkelijk nodig is.

Waarom bewustzijn alleen geen gedrag verandert

Was het maar zo makkelijk dat je je gedrag kon veranderen zodra je doorhebt wat er speelt. Als alleen je bewustzijn  van je gedrag genoeg was, had je het al veranderd. Je bent je bewust van wat er gebeurt. Je ziet wat er speelt. En je merkt dat het je niet gelukkig maakt.

Toch doe je steeds weer hetzelfde, of kom je steeds weer in die situaties terecht met je partner of ouders die je niet fijn vindt. Zelfs als je dus precies weet wat er gebeurt.

• je past je aan
• je geeft je mening niet omdat je bang bent om de ander te kwetsen
• je doet wat er van je verwacht wordt terwijl jij al weet dat je er niet gelukkig van wordt.

Het aangeleerde gedrag is er nog steeds.

Dat is hoe aangeleerd gedrag werkt. Je lijf kiest wat het kent. Wat veilig voelt. Wat het al duizenden keren heeft gedaan. En dat gaat sneller dan je bewuste gedachte.

Het verschil tussen weten en voelen bij jezelf aanpassen

In systemisch werk kijk ik naar het verschil tussen weten en voelen. Iemand kan weten dat ze zich aanpast en tegelijkertijd voelen dat aanpassen veilig is. Dat aanpassen nodig is.

Dat spreekt elkaar tegen. Het hoofd zegt, dit moet anders. Het lijf zegt, dit is veilig, blijf hier. Een deel van jou verlangt naar verandering. Een ander deel voelt zich vertrouwd bij het gedrag dat je al jaren kent. Daardoor blijft het oude gedrag vaak terugkomen, ook wanneer je allang ziet dat het je niet gelukkig maakt.

En in die tweestrijd wint het lijf bijna altijd.

→ Lees ook: Jezelf verliezen in relaties: waarom je ongemerkt een marionet werd

Waarom je automatisch doet wat je eigenlijk niet meer wilt

Als je aangeleerd gedrag wilt veranderen, bots je op oude automatismes. Jarenlang heb je jezelf aangepast, rekening gehouden met anderen ten koste van jezelf en naar de achtergrond geschoven wat jij nodig hebt.

Dat gedrag is vertrouwd geworden. Het oude gedrag gaat vanzelf; het nieuwe nog niet, want het is nog geen gewoonte geworden. Daardoor kiest je lichaam, als er stress is of spanning, voor wat het al kent. En voor je het weet, doe je weer wat je eigenlijk niet meer wilde doen.

Wat aanpassen je oplevert

Aanpassen helpt om spanning te voorkomen en de verbinding met anderen te bewaren. Daarom blijf je het doen, ook als je weet dat het je niet gelukkig maakt.

Daar staat wel iets tegenover. Je eigen gevoelens, wensen en behoeften krijgen steeds minder aandacht. Na verloop van tijd kun je merken dat je verder van jezelf bent afgedwaald en niet meer goed weet wat je eigenlijk wilt

Betekent dit dat ik nooit kan veranderen?

Nee. Het betekent dat verandering anders gaat dan je misschien dacht. Het gaat niet via inzicht alleen. Het gaat via kleine daden, nieuwe ervaringen en tijd. Het lijf moet leren dat er een andere weg is. Dat die weg ook veilig is.

Waarom helpt het om dit te lezen als weten niet genoeg is?

Omdat je gaat begrijpen waarom het zo gaat. Je hoeft jezelf dan minder af te vragen wat er mis met je is of waarom het steeds opnieuw gebeurt.

Je begrijpt dat dit is hoe aangeleerd gedrag werkt. Dat inzicht verandert de blik op jezelf. En dat is de eerste stap naar ander gedrag.

→ Lees ook: Hoe doorbreek ik het patroon van altijd de makkelijke zijn? 

Het verschil tussen veranderen via inzicht en veranderen via ervaring

Veranderen via inzicht is denken dat je het aangeleerde gedrag kunt wegdenken og weganalyseren. Veranderen via ervaring betekent dat je steeds opnieuw iets anders doet dan je gewend bent.

Je zegt iets anders, kiest iets anders of reageert anders dan voorheen. Alleen begrijpen is meestal niet genoeg.

Nieuw gedrag ontstaat door het te doen. Dat gaat langzaam, maar weet dat je dit gedrag ook niet van de ene op de andere dag hebt aangeleerd.

Wat als je denkt: ik probeer dit al zo lang?

Dat klopt. En dat je het al lang probeert zegt iets over hoe belangrijk dit voor je is en hoe serieus je dit neemt. Begrijpen waarom je dit doe, is meestal niet genoeg. Je leert iets nieuws door het stap voor stap anders te gaan doen dan je gewend bent.

Nog een gedachte: 'Ik voel me zo dom dat ik het steeds opnieuw doe.' Die gedachte is begrijpelijk. En toch onterecht, want je bent niet dom. Je valt alleen terug op gedrag dat je jarenlang hebt herhaald. Gedrag dat ooit een functie had en daardoor diep vertrouwd is geworden.

Zo werkt ons lichaam.

→ Lees ook: Wat kan ik doen als ik over mijn grens laat gaan?

Wat er verandert als je het anders aanpakt

Het gaat niet om harder proberen. Het gaat om iets anders  doen dan je gewend bent. Een keer eerlijk zeggen wat je wilt, een keer niet direct meegaan met wat de ander van je verwacht. Juist door dat te doen, wordt ander gedrag steeds vertrouwder.

Dat is de weg die werkt

Weten is het begin, ervaring brengt verandering

Jezelf blijven aanpassen terwijl je weet dat het je niet gelukkig maakt is hoe aangeleerd gedrag werkt. Het lijf kiest veiligheid boven geluk. Altijd. Verandering vraagt dat het lijf leert dat er een andere veilige weg is. Dat leer je door nieuwe ervaringen te verzamelen.

Wil je daar samen aan werken?

Download het e-book 'Waarom je verleden je huidige relaties nog steeds stuurt.'

→ Download het e-book

Kort samengevat: aanpassen terwijl je weet dat het niet helpt

Aangeleerd gedrag zit n in het lijf. Weten dat iets je niet gelukkig maakt is niet genoeg om het te stoppen. Het lijf kiest veiligheid boven geluk. Verandering gaat stapsgewijs via nieuwe ervaringen. Via anders doen. Niet via harder je best doen.

Dit artikel is geschreven door Dagmar Halfhide, systemisch begeleider en oprichter van FierceLadies. Sluit je aan bij FierceLadies en ontdek hoe je gezonde relaties opbouwt zonder jezelf te verliezen.

Soms verandert je leven niet omdat je iets nieuws leert, maar omdat je eindelijk ziet wat er al die tijd speelde. - Dagmar Halfhide

Ik wens je een liefdevolle dag!

Dagmar Halfhide

Systemisch begeleider